Witryna Związku Polaków na Białorusi forum   archiwum   kontakt   home

    Konferencja na powyższy temat odbyła się w dniach 18-19 maja br. na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego. Jej organizatorami byli: Katedra Prawa Konstytucyjnego Uniwersytetu Łódzkiego oraz Łódzki Oddział Stowarzyszenia "Wspólnota Polska". Patronat nad przedsięwzięciem objął Marszałek Senatu RP Bogdan Borusewicz.

    Słuchaczami konferencji byli m.in. rektor Uniwersytetu Łódzkiego prof. dr hab. Włodzimierz Nykel, dziekan Wydziału Prawa i Administracji UŁ prof. dr hab. Małgorzata Pyziak-Szafnicka, szef Kancelarii Senatu RP minister Ewa Polkowska, przewodniczący Senackiej Komisji Łączności z Polakami za Granicą Andrzej Person, minister infrastruktury RP Cezary Grabarczyk, wiceprezydent Łodzi Halina Rosiak, radca ministra w MSZ Stanisław Cygnarowski, prezes Łódzkiego Oddziału Stowarzyszenia "Wspólnota Polska" Maria Piotrowicz, prezes Towarzystwa Miłośników Wilna i Ziemi Wileńskiej w Łodzi dr Władysław Korowajczyk, przewodniczący Rady Naczelnej Związku Polaków na Białorusi Andrzej Poczobut, prezes Kongresu Związku Polaków w Rosji Halina Subotowicz-Romanow oraz jej zastępca Sergiusz Leończyk, prezes Związku Polaków na Łotwie Ryszard Stankiewicz, prezes Polskiej Macierzy Szkolnej na Litwie Józef Kwiatkowski i przedstawiciele ze Związku Polaków na Litwie oraz studenci i dziennikarze.


    Otwarcia konferencji dokonał prof. dr hab. Włodzimierz Nykiel, rektor Uniwersytetu Łódzkiego. W krótkim wystąpieniu podkreślił, że temat konferencji jest niezwykle ważny i doniosły, ze względu na swoją wielowarstwowość i wieloaspektowość. Ważna jest także lista uczestników, znakomitych gości - z rządu RP, władz samorządowych, ale przede wszystkim uczestników pochodzących ze Wschodu, reprezentujących naszą polską ludność na Wschodzie.
- Jestem dumny, że Państwo spotkaliście się u nas i życzę nie tylko ważnych i ciekawych z naukowego punktu widzenia obrad, ale także satysfakcji, którą niesie to spotkanie - podkreślił rektor Uniwersytetu Łódzkiego.
    Dziekan Wydziału Prawa i Administracji UŁ prof. dr hab. Małgorzata Pyziak-Szafnicka podkreśliła zasługi prof. Zygfryda Rymaszewskiego, miłośnika polskich Kresów, opiekuna studentów, który od wielu lat mobilizuje wszystkich kolegów z wydziału, organizując akcję pomocy Polakom na Wschodzie.
- Jestem bardzo dobrze zorientowana w sytuacji Polaków na Wschodzie, dlatego że mój syn był obecny podczas wyborów na Ukrainie i na Białorusi oraz jest autorem zdjęć do takich filmów, jak "Krasnoludki jadą na Ukrainę", "Lekcja białoruskiego" oraz "Muzyczna partyzantka". Osobiście bardzo przeżyłam te wydarzenia, których Państwo byliście z pewnością bliższymi świadkami - zaznaczyła dziekan Pyziak-Szafnicka.
    Całość konferencji prowadził prof. dr hab. Dariusz Górecki, kierownik Katedry Prawa Konstytucyjnego, który jako senator RP kilkakrotnie przyjeżdżał na Białoruś.

    Konferencję można podzielić na dwie części. W pierwszej części można było usłyszeć interesujące wystąpienia wybitnych naukowców, znawców problemów prawnych, którzy w swoich referatach przedstawili założenia teoretyczne konferencji: prof. dr hab. Piotr Daranowskiego z Uniwersytetu Łódzkiego - "Sytuacja mniejszości narodowej w prawie międzynarodowym", dr Katarzyny Witkowskiej-Chrzczonowicz z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu "Sytuacja mniejszości narodowych w prawie Unii Europejskiej".
    W drugiej części konferencji prof. dr hab. Dariusz Górecki, kierownik Katedry Prawa Konstytucyjnego Uniwersytetu Łódzkiego zaprezentował "Sytuację ludności polskiej na Litwie i Białorusi", dr Konrad Składowski z UŁ - "Sytuację ludności polskiej na Ukrainie i Łotwie", natomiast dr Jerzy Rychlik z Polskiej Akademii Nauk - "Sytuację ludności polskiej w Rosji i Kazachstanie".
    Zasadnicza problematyka konferencji obejmowała współczesną sytuację Polaków na Litwie, Łotwie, Białorusi, Ukrainie, w Rosji i Kazachstanie, wraz z jej historycznym kontekstem.

Art. 27. Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych:
    "W Państwach, w których istnieją mniejszości etniczne, religijne lub językowe, osoby należące do tych mniejszości nie mogą być pozbawione prawa do własnego życia kulturalnego, wyznawania i praktykowania własnej religii oraz posługiwania się własnym językiem wraz z innymi członkami danej grupy".
Art. 10. ust. I Konwencji Ramowej o ochronie mniejszości narodowej:
    "Strony zobowiązują się uznać, że każda osoba należąca do mniejszości narodowej ma prawo do swobodnego używania, bez jakiejkolwiek ingerencji jego/jej języka mniejszości, zarówno prywatnie, jak i publicznie, ustnie oraz pisemnie".
Art. 11. ust. I Konwencji Ramowej o ochronie mniejszości narodowych:
    "Strony zobowiązują się uznać, że każda osoba należąca do mniejszości narodowej ma prawo do używania jego/jej nazwiska / patronimiku/ i imion w języku mniejszości oraz ich oficjalnego uznania zgodnie z trybem przyjętym w ich ustawodawstwie".
Art. 7. ust. 2 Europejskiej Karty Języków Regionalnych lub Mniejszościowych:
    "Strony zobowiązują się wyeliminować, jeśli dotychczas tego nie uczyniły, każde nieusprawiedliwione zróżnicowanie, wyłącznie, ograniczenie lub uprzywilejowanie dotyczące posługiwania się językami regionalnymi lub mniejszościowymi, prowadzone z zamiarem zniechęcenia lub wystawienia na niebezpieczeństwo ich zachowania lub rozwoju. Podjęcie specjalnych przedsięwzięć na korzyść języków regionalnych lub mniejszościowych, w celu wspierania równości między ludźmi, którzy ich używają i resztą ludności lub takich działań, które właściwie uwzględniają szczególną sytuację (tych języków), nie uważa się za akt tych, którzy posługują się językami powszechniej używanymi".
Art. 2. ust. 2 Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych:
    "Państwa Strony niniejszego Paktu zobowiązują się zagwarantować wykonywanie praw wymienionych w niniejszym Pakcie bez żadnej dyskryminacji ze względu na rasę, kolor skóry, płeć, język, religię, poglądy polityczne lub inne, pochodzenie narodowe lub społeczne, sytuację majątkową, urodzenie lub jakiekolwiek inne okoliczności".

    Sprawy dotyczące polskiej mniejszości na Białorusi przedstawił prof. dr hab. Dariusz Górecki. Wśród szeregu spraw poruszanych w referacie wyróżnił on kłopoty polskiej mniejszości, wynikające z gwałtownej reakcji Ministerstwa Sprawiedliwości RB, które nie uznało marcowych wyborów Związku Polaków na Białorusi w 2005r., gdzie w sposób demokratyczny zostały wybrane nowe władze organizacji na czele z Andżeliką Borys, i unieważniło je. A następnie w atmosferze terroru wyłoniło nowe kierownictwo z Józefem Łucznikiem na czele podczas zjazdu w Wołkowysku, które nie cieszy się zaufaniem ze strony Polaków i nie zostało uznane przez polską stronę.
    Szerzenie i utrzymywanie poczucia polskości jest również utrudnione. Prof. dr hab. Dariusz Górecki zwrócił uwagę na fakt, że na Białorusi jeszcze kilka lat temu języka polskiego uczono się w 42 przedszkolach, 289 szkołach i w 32 szkołach społecznych. Natomiast obecnie stosunek władz białoruskich do nauczania języka polskiego jest stosunkowo wrogi, co doprowadziło w oświacie państwowej do spadku liczby uczących się języka polskiego we wszystkich formach. W 100 szkołach w ogóle zostały zlikwidowane lekcje języka polskiego. Władze szkolne wywierają presję na rodzicach, aby nie posyłali swoich dzieci na lekcje języka polskiego. Także mnożą się próby zastraszania przez KGB nauczycieli, rodziców, a nawet samych dzieci. W ostatnich latach nasila się tendencja prowadzenia nauki języka polskiego na zajęciach fakultatywnych lub kółkach zainteresowań, gdzie poziom nauczania jest zbyt niski.


    Prelegent zaakcentował także fakt, że mimo spadku liczby uczących się języka polskiego w oświacie państwowej, w systemie oświaty niepaństwowej można zaobserwować zjawisko przeciwne - jest dużo chętnych do nauki języka polskiego.
    Jeśli chodzi o Kościół, to zwrócił on uwagę na fakt, że wprowadzenie do obrzędów religijnych w miejsce łaciny języka narodowego spowodowało, iż określenie Polak-katolik przestało być na Białorusi synonimami. I od tej pory zaczęła systematycznie wzrastać liczba Białorusinów wyznania katolickiego. Górecki także wskazał na ograniczenie liczby nabożeństw w języku polskim.
- Odwiedziłem na potrzeby tej konferencji 24 parafie, głównie w diecezji witebskiej i mińsko-mohylewskiej. Msze w języku polskim są odprawiane jasnym świtem. Księża tłumaczą się, że parafianie mało rozumieją. Można było zapytać, a jak były msze po łacinie, czy wszystko rozumieli... - zaznaczył prof. dr hab. Dariusz Górecki.
    Zaakcentował także problem wydalania księży i sióstr zakonnych obywateli Polski z Białorusi. Spośród 400 księży katolickich, blisko połowa, czyli 180 - obcokrajowcy, a Polacy wśród nich stanowią 90%. Ich pobyt na Białorusi reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z 30 stycznia 2008 r., gdzie ustalono szereg obowiązków dla duchownych zza granicy. A księżom, którzy nie przestrzegają tych ograniczeń, grozi wydalenie z Białorusi. Ostatnio m.in. wydalono czterech księży i kilkanaście sióstr zakonnych narodowości polskiej.
    Prelegent także wiele czasu poświecił mediom. Wprawdzie Konstytucja Białorusi zabrania monopolizowania środków masowego przekazu, zabrania też istnienia cenzury, a ustawa o mniejszościach narodowych gwarantuje mniejszości na Białorusi prawo do zakładania środków masowej informacji i upowszechniania jej w języku ojczystym, to jednak w praktyce jest zupełnie inaczej. Prasa, stacje telewizyjne i radiowe są kontrolowane przez aparat ideologiczny, pracowników MSW i KGB. Wielokrotnie te organy konfiskowały wydawane w Polsce numery "Magazynu Polskiego na uchodźstwie" i "Głosu znad Niemna na uchodźstwie". Orzeczeniem sądu w Grodnie w ub.r. zostały uznane za treści ekstremistyczne właśnie numery "Głosu znad Niemna na uchodźstwie", film dokumentalny "Lekcja białoruskiego" oraz nagranie koncertu w Warszawie "Solidarni z Białorusią".
    W zakończeniu prof. dr hab. Dariusz Górecki dokonał analizy białoruskiego materiału normatywnego dotyczącego mniejszości narodowych, stwierdzając, że w gruncie rzeczy dorównuje standardom europejskim, jednak sedno polityki w stosunku do mniejszości narodowych w warunkach autorytarnych rządów na Białorusi leży w praktycznej realizacji tego ustawodawstwa, a wręcz w braku realizacji jego.
    Prelegent wskazał także na pocieszające zjawisko, że mimo polityki władz białoruskich stosunkowo dobrze układa się koegzystencja obu nacji - Polaków i Białorusinów.

    Następnie podjęte zostały tematy Polaków na Litwie, Łotwie, Ukrainie, w Rosji i Kazachstanie. Ich sytuacja jest odmienna, ale wspólnym mianownikiem jest ich powszechna depolonizacja. Najłagodniej proces depolonizacji przebiega na Łotwie. Społeczeństwo łotewskie wie, że dzięki Polsce, Łotwa po roku 1918 odzyskała swoją niepodległość. W Dyneburgu mieszka spora liczba Polaków. Oświata jest dobrze zorganizowana. Bardzo prężnie działa tam Związek Polaków.
    Na Litwie Polacy stanowią najliczniejszą grupę mniejszości narodowej. Polskie szkolnictwo działa tam na wysokim poziomie. Dowodem na to jest fakt, że około 80% maturzystów polskich dostaje się na studia wyższe. W Wilnie od wielu lat działa Filia Uniwersytetu Białostockiego. Ale mimo tych sukcesów, władze litewskie jednak stwarzają trudności w rozwoju szkolnictwa. Także Polacy na Litwie mają ogromne trudności w odzyskaniu ziemi. Władza ciągle stwarza zapory nie do przebicia w pisowni nazwisk polskich, jak również miejscowości i nazwy ulic w miejscach, gdzie Polacy stanowią zdecydowaną większość, co jest sprzeczne z traktatami międzynarodowymi. Natomiast pocieszającym faktem są wyniki ostatnich wyborów, gdzie Waldemar Tomaszewski w rejonie wileńskim uzyskał pierwsze miejsce, a na całej Litwy - czwarte.
    Co dotyczy Ukrainy, to tam te sprawy wyglądają nie najlepiej. Polacy w Rosji i Kazachstanie funkcjonują w dużym rozproszeniu, chodzi o wielkie odległości, ale mimo wszystkiego starają się utrzymywać bliskie kontakty oraz prowadzić wspólne działania na rzecz kultywowania polskiej kultury, tradycji i obyczajów.
    Wieczorem uczestnicy konferencji mieli okazję zwiedzić zabytki Łodzi - ul. Piotrkowską, gdzie koncentruje się życie towarzyskie miasta, aleję gwiazd z tablicami poświęconymi największym postaciom polskiego kina, kamienicę Karola Scheiblera, pałace Gustawa Adolfa Kindermanna, Roberta Schweikerta, Karola Scheiblera, fabryki Ludwika Geyera, I.K. Poznańskiego itd., następnie w efektownym pałacu Izraela Salmanowicza Poznańskiego na uroczystej kolacji gościć u wiceprezydenta miasta Łodzi. Można było też tam obejrzeć unikalny zbiór pamiątek po Arturze Rubinsteinie, który urodził się w Łodzi.

    W drugim dniu konferencji zostały podjęte dwa tematy. Przewodniczący Rady do Spraw Polaków na Wschodzie Artur Kozłowski wystąpił ze swoim odczytem "Karta Polaka - realizacja i oczekiwania", natomiast dr hab. Mariusz Jabłoński z Uniwersytetu Wrocławskiego w swoim referacie mówił o prawie do repatriacji.
    Artur Kozłowski przedstawił historię oraz problemy związane z uchwaleniem Karty Polaka, która weszła w życie w ubiegłym roku. Zaznaczył, że jednym z powodem jej uchwalenia było m.in. ułatwienie Polakom mieszkającym na terenach byłego ZSRR przyjazdu do Macierzy po wstąpieniu Polski do strefy Schengen, bowiem ów dokument daje możliwość ubiegania się o zwolnienie z opłaty za wizę schengeńską. Może być przyznawany osobie nie posiadającej obywatelstwa polskiego, ale jednocześnie deklarującej swą polską tożsamość. Jednak warunkiem koniecznym ma być znajomość języka polskiego.
    Referent mówił także o przywilejach, które daje dokument, m.in. zwolnienie z obowiązującego cudzoziemców uzyskiwania zezwolenia na pracę, czyli możliwość prowadzenia działalności gospodarczej na takich samych warunkach jak Polacy, możliwość nauki na takich zasadach jak Polacy, prawie do bezpłatnej pomocy medycznej w nagłych przypadkach oraz 37% zniżce na przejazdy komunikacją publiczną.
    Artur Kozłowski także wskazał na porażające proporcję w ubieganiu się o Kartę Polaka. Według niego, na terenie byłego Związku Radzieckiego mieszka 2 mln 611 tys. osób polskiego pochodzenia, a wniosków zostało złożonych za ten rok niespełna 27 tys., z których 45% stanowią Polacy z Ukrainy, a 41% Polacy z Białorusi.
    Uważam, że przyczyny takiej sytuacji należy doszukiwać się raczej w przyczynach biurokratycznych strony polskiej, a także objaw i obiekcji ze strony osób zainteresowanych.
    Najwięcej uwagi mówca poświęcił sprawom funkcjonowania Karty Polaka na Białorusi, stwierdzając, że władze Białorusi od początku podchodzili negatywnie, wręcz wrogo do tego dokumentu. Uniemożliwiali przyjazd nowych konsuli, którzy mogli zajmować się Kartą Polaka. Reżim był bardzo wrogi i konsulowie mieli olbrzymie problemy z prowadzeniem postępowań, nie mogli wyjeżdżać w teren, a także posługiwać się pocztą, bo przesyłki były inwigilowane.
    W mediach państwowych ciągle mówi się, że najpierw będzie wprowadzenie Karty Polaka, potem domaganie się kulturowej autonomii, a następnie żądanie referendum w sprawie przyłączenia tych terenów do Polski. Komentatorzy białoruscy porównują też sytuację Polaków na Białorusi z separatyzmem baskijskim w konflikcie w Irlandii Północnej, a nawet wojnami bałkańskimi, i przestrzegają przed "konfliktem etnicznym".
    Jeżeli chodzi o Ukrainę, to Kozłowski zaznaczył, że jest ona największym beneficjentem z wszystkich państw byłego ZSRR. A Konsulat Generalny RP we Lwowie jest absolutnym liderem, jeżeli chodzi o przyjmowanie wniosków o Kartę Polaka. Natomiast tam, spotykając się z dużym oporem, Polacy odszukują dokumenty w ukraińskich archiwach, i chociaż władze specjalnie tego nie utrudniają, ale nie można powiedzieć, że ułatwiają.
    Mówca także wskazał na jedno z największych zaskoczeń, które spotkało służby konsularne, to problem ze znajomością języka polskiego, dlatego poważny procent tych wniosków jest oddalany. Przyznał natomiast, że od momentu wejścia ustawy wzrosło zainteresowanie nauką języka polskiego wśród dorosłych.
    Na Litwie, natomiast, Karta Polaka nie cieszy się zainteresowaniem. Tam zostało złożonych około 1200 wniosków. W Rosji i Kazachstanie, zaś, te liczby są znikome: w Kazachstanie zaledwie 70 osób złożyło wnioski.
    Co dotyczy odwołań, to Artur Kozłowski z dużą satysfakcją stwierdził, że decyzje konsuli polskich są bardzo trafne, bo z 27 tys. wniosków, zaledwie dziesięć odwołań trafiło do Rady do Spraw Polaków na Wschodzie, gdzie w czterech przypadkach Rada uchyliła decyzje konsuli, a w sześciu utrzymała.

    Jedną z części spotkania stanowiła dyskusja. Przewodniczący Rady Naczelnej SZ ZPB Andrzej Poczobut opowiedział o tym, co w mediach nazywa się "konfliktem wokół Związku Polaków na Białorusi". Mówił on m.in. o unieważnieniu marcowego Zjazdu organizacji w 2005 roku przez Ministerstwo Sprawiedliwości RB oraz o bardzo szerokiej i brutalnej kompanii w mediach państwowych skierowanej przeciwko ZPB i Polsce, przy ogromnym wsparciu ze strony służb specjalnych.
    Andrzej Poczobut wskazał przyczyny tej sytuacji. Po pierwsze zbliżały się wybory prezydenckie, które odbyły się w 2006r. Wpływ na atmosferę w kraju mieli wydarzenia na Ukrainie, czyli "Pomarańczowa Rewolucja". Władze białoruskie w ramach prewencyjnych bardzo zaostrzyli białoruskie ustawodawstwo. Był rozpracowany specjalny plan, aby nie dopuścić powtórki z Ukrainy, który się powiódł. Na tamten moment Związek Polaków na Białorusi był największą niezależną organizacją społeczną w kraju. Białoruski system autorytarny na tamtym etapie nie tolerował czegoś takiego, żeby tak duża organizacja była niezależna od władz.
    - Konflikt wokół ZPB to przede wszystkim konflikt obywatelski, a nie narodowościowy. Nie zważając na to, że kampania w mediach białoruskich była antypolska i władza sięgała po szowinistyczne elementy, jednak nie udało się rozpalić jakichś waśni na tle narodowościowym pomiędzy Polakami i Białorusinami. Natomiast konflikt pomiędzy organizacją społeczną i władzą nadal, niestety, nie został zażegnany - zaakcentował Andrzej Poczobut.
    Mówca także mówił o sytuacji politycznej i gospodarczej w kraju. Od roku białoruskie władze prowadzą dialog z Unią Europejską, przyczyny którego leżą w sytuacji gospodarczej na Białorusi, która jeszcze przed światowym kryzysem była dość skomplikowana, ponieważ Rosja zrezygnowała z bezpłatnego wspierania białoruskiej gospodarki. Według Poczobuta, pomimo ocieplenia stosunków miedzy Białorusią i Zachodem oraz zniesieniem sankcji, na sytuację wewnątrz kraju i na sytuację mniejszości polskiej na razie to nie wpłynęło. W lutym zostali wydaleni z Białorusi nauczycieli z Polskiej Szkoły Społecznej w Brześciu, czterej księża i siostry zakonne, którzy byli obywatelami Polski. Oprócz tego, przed Zjazdem ZPB, który zgodnie ze Statutem organizacji odbywał się w marcu tego roku, były nagminnie stosowane szykany wobec działaczy. I to pomimo obietnic białoruskich władz złożonych polskiej stronie, że żadnych represji nie będzie. Obecnie Komitet Kontroli Państwowej na szeroką skalę prowadzi bliżej nieokreślone postępowanie sprawdzające, kto ma wizy, dlaczego jeździ do Polski itd. Co ciekawe, po raz pierwszy w historii zostali przesłuchani pracownicy Konsulatu Generalnego RP w Grodnie.
    Podsumowując, Andrzej Poczobut podkreślił, że obawia się powtórzenia takiej sytuacji jak na Litwie. Bo te piętnaście lat strategicznego partnerstwa z Litwą nie doprowadziły nawet do tego, że problem pisowni polskich nazwisk został rozstrzygnięty, a wielokrotnie tylko słyszymy, że w niedługim czasie będzie rozwiązany.

    Wszyscy uczestnicy niniejszej konferencji zgodnie stwierdzili, że spotkania tego typu są jak najbardziej pożądane i konieczne. Referaty i dyskusja wskazują na liczne i wcale nie małe problemy w zakresie obrony interesów mniejszości polskich na Wschodzie.
    - Nawet w sferze normatywnej, a więc w systemie prawa międzynarodowego, w systemie prawa Rady Europy Unii Europejskiej, gdzie pojawiają się coraz liczniejsze i bardziej udoskonalone akta prawne, rozmaite konwencje, to, jak widzimy w praktyce, w wielu krajach nie ma wystarczającej woli politycznej ze strony zainteresowanych państw, by zadośćuczynić oczekiwaniom mniejszości narodowych i podmiotów ich wspierających. Pocieszającym jest natomiast fakt - wola trwania w polskości, wola utrzymania ścisłych, głębokich i serdecznych więzi z Macierzą ze strony Polaków na Wschodzie jest nadal. Dzięki takiej formie wymiany poglądów, jak dzisiejsza konferencja, my, jako środowisko naukowe, powinniśmy przede wszystkim w większym stopniu sięgać po środki prawne na forach międzynarodowych Unii Europejskiej i Rady Europy, by za pośrednictwem tych gremiów wywierać stałą i nieodzowną presję na rzecz faktycznego poszanowania standardów w sferze traktowania mniejszości narodowych w krajach członkowskich, a także w krajach, które jednak ubiegają się o członkowstwo w tych organizacjach międzynarodowych - powiedział na zakończenie rektor Uniwersytetu Łódzkiego.
    Jak powiedział prof. dr hab. Dariusz Górecki, materiały konferencyjne mają zostać opublikowane w formie książkowej i wydaje się, że byłoby to wskazane i przyniosłoby kolejne korzyści dla rozwoju zainteresowań dotyczących problemów Polaków na Wschodzie. Są to przecież problemy, które powinny interesować nie tylko polityków, naukowców, ale i wszystkich naszych rodaków.
    Temat Kresów Wschodnich jest pomijany w programach szkolnych i maturzyści, a nawet absolwenci wyższych uczelni, nie mają najmniejszego pojęcia o tych sprawach. Bez tego zainteresowania sytuacja mniejszości polskiej na Wschodzie będzie coraz cięższa. Chodzi tu przede wszystkim o zainteresowanie się losem tych ludzi oraz o ewentualne interwencje w momencie, gdy pozostając zdani sami na siebie, nie potrafiliby pokonać piętrzących się przed nimi problemów.

Iness Todryk
20 maja 2009 r.