Historia

Młodzież z Polskiej Szkoły Społecznej im. Ignacego Domeyki, działającej przy ZPB w Brześciu, została wyróżniona na III Ogólnopolskim Festiwalu Filmowym „Niepokorni, Niezłomni, Wyklęci” w Gdyni.

Po abdykacji Stanisław August pozostał w Grodnie do lutego 1797 r. Prześledzić codzienne czynności króla podczas jego pobytu w Grodnie pozwalają urzędowe raporty hrabiego Eliasza Bezborodki, będącego dozorcą króla, przedstawiane księciu Repninowi dla przesyłania ich cesarzowej Katarzynie II. Wybrane fragmenty raportów zamieszczam poniżej.

Latem 1872 roku znany polski archeolog i wędrownik Zygmunt Gloger razem z jednym ze swoich krewnych, włościaninem z Losośny, Wiktorem Mazurkiewiczem na łodzi, zwanej czajką, przepłynął Niemnem z Grodna do Kowna. Cóż ciekawego mógł widzieć zasłużony naukowiec na brzegach rzeki w samym sercu byłej Rzeczypospolitej?

Najsmutniejsze wydarzenia ostatnich lat I Rzeczypospolitej rozegrały się w Grodnie. Tu konfederacja targowicka, będąca narzędziem w rękach cesarzowej Rosji Katarzyny II, burzyła wszystkie uchwały Sejmu Wielkiego wraz z obaleniem wiekopomnej Konstytucji 3 Maja 1791 roku. Sprowadzone do kraju przez targowiczan wojska rosyjskie w lipcu 1792 r. zajęły Grodno. W październiku tegoż roku do Grodna z Brześcia konfederacja targowicka przeniosła swą siedzibę.

Tematyce myśliwskiej i łowiectwu poświęcono sporą ilość dzieł zarówno literackich, jak też malarskich i rysunkowych.

Od Mikołaja Hussowskiego i jego łacińskiego poematu o łowach na żubra z 1523 roku, poprzez Mateusza Cygańskiego («Myślistwo ptasze» z 1584 r.), Jana Ostroroga («Myślistwo z ogary» z 1618 r.) czy Pamiętniki Jana Chryzostoma Paska ciągnie się w literaturze ten wątek, by rozbłysnąć w utworach Adama Mickiewicza, Wincentego Pola, Henryka Sienkiewicza, Józefa Weysenoffa, Adolfa Dygasińskiego czy Juliana Ejsmonda.

W okresie międzywojennym w gminie Żydomla powstało kilka osiedli polskich osadników wojskowych. Były to osady Budowla, Lerypol i Rokicie. W bliskim sąsiedztwie znajdowało się Obuchowo, najbardziej skomunizowana białoruska wioska w okolicy.

Nocą z 16 na 17 września sowieckie oddziały dywersyjne wyszły z konspiracji. Ich zadaniem było spacyfikowanie terenu przed nadejściem Armii Czerwonej. Zaatakowane przez nich zostały urzędy państwowe, posterunki polcji, mniejsze oddziały wojska, majątki ziemskie, a nawet całe miasteczka. To one, działając na głębokim zapleczu rozpoczęły «wbijanie noża w plecy». W niektórych miejscowościach powstały komitety rewolucyjne i oddziały zbrojne, nabierano ochotników do rewolucyjnej milicji.

22-23 lipca 1920 r. w okolicach Mostów toczyły się walki pododdziałów Pułku Strzelców Grodzieńskich z 1. Dywizji Litewsko – Białoruskiej gen. Jana Rządkowskiego z częścią nacierającej bolszewickiej 6. Dywizji Strzeleckiej. Podczas marszu odwrotnego gen. Rządkowski, przewidując silne naparcie nieprzyjaciela na brody na Niemnie pod Mostami, wyznaczył do ich obrony najsilniejszy Grodzieński Pułk Strzelców, dowodzony przez pułk. Bronisława Bohatyrewicza. Stanowiska przed dwoma brodami zajął 1. batalion pułku por. Szymańskiego.

Było barzo różnie. Rodziców 6 razy rabawano w tym czasie. Pzedstawiali się jako partyzanci, jednak to nie byli żadni partyzanci. Po prostu rabowali. Owszem, przychodzili też partyzanci, moja matka była łączniczką, dlatego wiedziała, kto jest partyzantem, a kto po prostu chodzi rabować.

Według prokuratury w Grodnie, dziadek został w 1941 r. zwolniony z więzienia i wyjechał do Uzbekistanu. Stalin o polskich oficerach z Kozielska czy Ostaszkowa też opowiadał, że uciekli do Mandżurii – mówi Janusz Władyczański. Jego dziadek jest zapewne jedną z 3870 osób, znajdujących się na tzw. białoruskiej liście katyńskiej.

Kiedy 17 września 1939 r. na polskie Kresy wkroczyła Armia Czerwona, 64-letni Miłosław Władyczański, właściciel położonego na Grodzieńszczyźnie majątku Skarbiec, nawet nie myślał uciekać. No, bo po co?

Zakon Krzyżacki w Polsce i na Litwie

W Białoruskim Państowym Muzeum Wielkiej Wojny Ojczyźnianej w Mińsku w dn. 24 czerwca została otwarta wystawa pt. «Pamiętam. Katyń 1940», poświęcona pamięci ofiar stalinizmu. Wystawa będzie czynna do 25 lipca.

Wystawa została przygotowana przez Narodowe Centrum Kultury w Warszawie i Instytut Polski w Mińsku. Piotr Kozakiewicz, dyrektor Instytutu Polskiego, zaznaczył, że otwarcie wystawy, która była przygotowana dużo wcześniej, przeniesiono z powodu katastrofy samolotu prezydenckiego pod Smoleńskiem 10 kwietnia.

Polska Szkoła Społeczna im. Ignacego Domeyki w Brześciu uczestniczy w kolejnej edycji programu edukacyjnego IPN i CEO «Opowiem ci o wolnej Polsce. Rozmowa ze świadkiem historii». W roku 2009/10 uczniowie badają nieznany przez miejscową społeczność temat działalności Związku Obrońców Wolności – polskiej organizacji młodzieżowej, która walczyła o zachowanie polskości na Polesiu w latach 1945 – 1949.